Nature Reflections

Afgelopen jaar is er door een Texelse bioloog onderzoek gedaan naar IJsvogelprooien. Hij schakelde de hulp in van natuurfotografen en bracht het visgedrag van IJsvogels in heel Nederland in kaart. Ik ben er zeker van dat dit interessante gegevens oplevert. Foto's van IJsvogels met prooi worden overwegend in het broedseizoen gemaakt omdat het dan wat gemakkelijker is wanneer ze vele snavels moeten voeden. De prooien gaan vrijwel allemaal richting het nest zodat je ze daar gemakkelijk op kunt wachten met hun prooien. In de zomer vormen scholen jonge visjes aan de oppervlakte, zoals rietvoorntjes, een gemakkelijk voedselbron voor de IJsvogels.

De vorstperiodes van afgelopen winter hebben vele slachtoffers onder de IJsvogels gemaakt in Nederland. Het is nu wel duidelijk dat ongeveer de helft het niet heeft gered. Ze hebben echter flink hun best gedaan het afgelopen broedseizoen en ze worden nu steeds vaker weer gezien. Ook ik heb ze weer gevonden en zie ze met enige regelmaat vissen op telkens dezelfde plaats. Ik plaatste er een stok die net wat gunstiger voor ze is dan de overige honderden takken die er over het water hangen. Met succes, de dagen erna zaten er al vele visschubjes op. Deze schubben waren zo klein dat ik ze niet direct thuis kon brengen. Waarschijnlijk gaat het om bittervoorntjes of grondelingen. Het wierp de vraag op met welke vissen de IJsvogels zich in de herfst- en winterperiode voeden. Daar is eigenlijk niet zo heel veel over bekend. 's Winters worden de IJsvogels niet al te vaak met een prooi gezien of gefotografeerd.

Voor nu ben ik het fotoarchief in gedoken om te kijken wat mogelijke prooien zijn van de IJsvogel in de winterperiode. Sommige vissoorten zijn tegen de winter al te groot voor ze geworden. Van andere soorten vraag ik me af of ze er wel bij kunnen. In de winter zouden ze in dieper water kunnen zwemmen of zich te goed verbergen voor de IJsvogels. Feit is dat alle vissen in de winterperiode minder actief zijn en dus moeilijker te vangen zijn door de IJsvogels. Vooral de kleinere (wit)vissen bevinden zich in donkere plaatsen om zich te beschermen tegen predators die ze zowel van onder als boven water belagen. Gelukkig zijn de IJsvogels meesterlijk goede vissers en redden zich wel, behalve wanneer er ijs ligt!

01) Oktober 2007. Dit karpertje was eigenlijk al te groot geworden om als prooi te dienen voor deze IJsvogel. Na herhaalde pogingen en flink op de tak meppen kreeg hij/zij hem vooralsnog niet naar binnen. De afloop heb ik niet waar kunnen nemen. Uiteindelijk vloog de IJsvogel ermee weg.

02) Karpers groeien erg snel ..

03) Begin april 2008. Een flinke voorn voor deze meneer. Nu tijdens de baltsperiode was deze vis voor het vrouwtje bedoeld. Hij bleef even op haar wachten en floot nadrukkelijk.

04) Ze kwam echter niet opdagen. Het duurde even, maar hij schoof in z'n geheel naar binnen .. Voorntjes kunnen dus het gehele jaar worden gegeten; ze blijven, zeker een heel jaar lang, klein genoeg voor ze. Er zijn gevallen bekend dat de vis zo groot was, dat deze niet in z'n geheel naar binnen kon. De staart bleef uit de snavel hangen terwijl de kop al verteerde in de maagsappen van de IJsvogel. Het moet dan om redelijk slanke vissen gaan. Karpertjes en baarsjes zijn al snel te hoog en/of te dik. Van de stekels van een baarsje hebben ze geen last.

05) Eind juni 2008. Kikkertjes zijn ze gek op, uitsluitend zomermenu voor de IJsvogels. Zie ook de schubben op de tak. Salamanders gaan er in de zomerperiode ook wel in. Dat heb ik helaas nog nooit waargenomen. Hetzelfde geldt voor insecten.

06) Begin april 2008. Stekelbaarsjes blijven klein en worden niet groter dan deze. Voorwaarde is dat ze erbij kunnen in de winter.

07) Eind april 2008. Een minibliekje?

08) Eind april 2008. Een flinke ruisvoorn. In de winter zie je ze nauwelijk saan de oppervlakte. Ik ben benieuwd of ze deze vissen 's winters weten te verschalken. Zie ook flink wat schubben op de tak.

09) Minivoorntje in juni?

10) Juni 2008. De ruisvoorns laten zich in grote scholen aan de oppervlakte zien, prima prooien! Duidelijk dat het mannetje gespecialiseerd was op deze vissoort. Ik heb hem er tientallen het nest in zien slepen!

11) Het vrouwtje zag ik in deze periode meestal met roofvissen voorbij komen zoals dit snoekje. Misschien dat zij wat dieper kan duiken dan het mannetje. Hem zag ik nooit met roofvissen.

12) Juni 2008. Een blankvoorn voor meneer.

13) Het vrouwtje kwam weer met een roofvis aanzetten, een flinke baars deze keer. In het vroege voorjaar heb ik ze ook met baarsjes gezien. Deze staan dus ook op het wintermenu.

14) Juli 2008. Ook de ruisvoorns groeien flink ...

Als de IJsvogels zich rond 'mijn' tak op blijven houden gedurende deze winter, dan kunnen er misschien interessante conclusies worden getrokken. In de waterpartijtjes waar ik ze zie vissen komen alle algemene vissoorten voor inclusief de schele Pos, Bittervoorntje en waarschijnlijk Grondelingen. Ik ben benieuwd en ga in ieder geval achter de groeitabellen van deze vissoorten aan. Als je erover beschikt dan zie ik ze graag! Dat zou ze kunnen helpen bij een eventuele volgende vorstperiode om goede visstekken voor ze te creeeren door het slaan van wakken op de goede plaatsen. Afgelopen winter heb ik hier en daar takken geplaatst boven wakken in het gebied waar ik de IJsvogels nu weer zie. De plaatsen die niet dichtvriezen, zoals bij duikers en stroompjes, zijn meestal goede visstekken. Voorwaarde is echter dat het er ook rustig is en dat de IJsvogel liefst wat rugdekking heeft van wat begroeiing oid. Daar ontbreekt het meestal aan bij dit soort plaatsen .. Nu al weten waar ze het liefst vissen kan al heel veel uitmaken. Voor de vissen is de wintertemperatuur al bijna bereikt. Wordt hopelijk vervolgd ..